Қарзи бор бир одам умра қилишни истамоқда. Бундай ҳолатда унинг умраси адо этилган ҳисобланадими ёки йўқ?
Сўралган ҳолатда, қарзи бор одам агар умра адо этиш билан бирга қарзини тўлашга ҳам имконияти бўлса ва қарз берувчи ҳам муддат беришга рози бўлса, у ҳолда қарзини тўламасдан туриб умрага боришида шариат жиҳатидан манъ йўқ.
Лекин, агар у қарзини тўлашга қодир бўлмаса ва қарз берувчи қарзини талаб қилиб турган бўлса, унда у киши аввало қарзини тўлашга ҳаракат қилиши лозим. Чунки бандаларнинг ҳақ-ҳуқуқларини (حق العباد) адо этиш Аллоҳнинг ҳуқуқларидан (حقوق الله) олдин туради.
Шунга қарамасдан, агар қарзи бор одам қарзини тўламасдан туриб умрага борса, унинг умраси адо этилган ҳисобланади (умра саҳиҳ бўлади).
کما فی عنایہ شرح ہدایہ: "وإذا اجتمع حق الشرع وحق العبد يقدم حق العبد لحاجته وغنى الشرع."
(كتاب البيوع،فصل في أحكام البيع الفاسد، ج:6، ص:466، ط:دارالفكر)
و فی رد المحتار: مطلب في قولهم يقدم حق العبد على حق الشرع
(قوله لتقدم حق العبد) أي على حق الشرع لا تهاونا بحق الشرع، بل لحاجة العبد وعدم حاجة الشرع ألا ترى أنه إذا اجتمعت الحدود، وفيها حق العبد يبدأ بحق العبد لما قلنا ولأنه ما من شيء إلا ولله تعالى فيه حق، فلو قدم حق الشرع عند الإجتماع بطل حقوق العباد كذا في شرح الجامع الصغير لقاضي خان وأما قوله - عليه الصلاة والسلام - «فدين الله أحق» فالظاهر أنه أحق من جهة التعظيم، لا من جهة التقديم، ولذا قلنا لا يستقرض ليحج إلا إذا قدر على الوفاء كما مر".
-(کتاب الحج،ج:2، ص:462، ط:سعید)