Muslim Fatawa
Online Fatwa Services
Fatwa No : 359
Места пустоты между рядами в Масджид аль-Харам
العبادة / الحج والعمرة / أحکام العمرة
Масжидул-Ҳарамда сафлар орасидаги бўшлиқ
Биз умрага борган эдик. У ерда баъзан Масжидул-Ҳарам ичига киришга тартиб хизматчилари рухсат бермай қўйишарди. Шу сабабли айрим ҳолларда Масжидул-Ҳарам ичида жой бўш бўлса ҳам, биз ташқи ҳовлида (саҳнада) намоз ўқиб қолдик.
Баъзан эса шундай ҳолатлар ҳам бўларди: айрим дўкон ёки меҳмонхона эгалари олд томонда бўш жой бўлишига қарамай, ўз меҳмонхонаси ёки дўкони олдидаги йўлда саф тузиб олишар, одамлар ҳам уларнинг ортидан сафга тура беришарди. У сафларда аниқ тартиб сақланмас эди:
баъзи сафларда аёллар билан эркаклар аралашиб кетар, баъзи сафларнинг ярми аёллар, ярми эркаклар бўлиб қоларди. Шу ҳолатда жамоат билан намоз ўқиларди.
Баъзан эса меҳмонхоналардаги масжидларда (мусаллаларда) туриб, Ҳарам Шарифдаги имомга иқтидо қилиб намоз ўқиган пайтлар ҳам бўлди.
Энди савол шу: бу намозлар тўғри ҳисобланадими? Чунки Замзам Тавердаги масжидда ҳам Ҳарамдаги имомга иқтидо қилиб намоз ўқилади. Аммо бундай ҳолатда сафларнинг узлуксиз туташуви (иттисол) бўлмайди. Бундай иқтидо қилиш шаръиятга кўра тўғрими?
الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً
Маълум бўлсинки, Аллоҳнинг Расули ﷺ сафларни тўғрилашга ва бўш жойларни тўлдиришга қаттиқ буюрган. Бу — таъкидланган амрдир. Аммо масжид ичида ёки масжид ҳовлисида (саҳна) ва унга тегишли ҳудудларда сафлар орасида бўшлиқ қолиб кетса, бу ҳолат имомга иқтидо қилишни ботил қилмайди ва намоз тўғри ҳисобланади.
Лекин масжид атрофидаги йўлларда ёки биноларнинг ертўла/ер сатҳидаги қисмларида имомга иқтидо қилиш тўғри бўлиши учун, масжид сафлари ўша йўллар ёки биноларнинг ердаги қисмларигача етиб борган бўлиши шарт. Агар бундай боғланиш бўлмаса, йўлларда ёки атрофдаги биноларнинг ердаги қисмларидан имомга иқтидо қилиш шаръан тўғри бўлмайди.
Шунингдек, масжид атрофидаги биноларнинг хоналаридан ёки ўша бинолардаги намоз ўқиладиган жойлардан (мусалла) масжид имомига иқтидо қилиш фақат бир шарт билан тўғри бўлади: агар масжид сафлари шаръий тўсиқсиз, узлуксиз равишда ўша хоналар ёки бинодаги мусаллагача етиб борган бўлса.
Демак, саволда келтирилган ҳолатда, Масжидул-Ҳарам ичида ёки унинг кириш жойлари атрофидаги ҳовлиларда имомга иқтидо қилиб ўқилган намоз тўғри бўлади, ҳатто сафларда бўшлиқ бўлса ҳам. Аммо Масжидул-Ҳарам атрофидаги биноларнинг ердаги қисмларидан, йўллардан ёки дўконлардан имомга иқтидо қилиш фақат бир ҳолатда тўғри бўлади: агар Масжидул-Ҳарам сафлари шаръий узилишсиз ўша бинолар, дўконлар ва йўлларга туташиб етган бўлса. Агар бундай бўлмаса, иқтидо қилиш тўғри бўлмайди.
Меҳмонхоналарнинг хоналарига ёки меҳмонхоналардаги мусаллаларга эса Масжидул-Ҳарам сафлари етиб бормагани сабабли, хонада туриб ёки меҳмонхона мусалласидан Масжидул-Ҳарамдаги жамоатга қўшилиб намоз ўқиш тўғри эмас.
مأخَذُ الفَتوی
کما فی رد المحتار: وَذَكَرَ فِي الْبَحْرِ عَنْ الْمُجْتَبَى: أَنَّ فِنَاءَ الْمَسْجِدِ لَهُ حُكْمُ الْمَسْجِدِ، ثُمَّ قَالَ: وَبِهِ عُلِمَ أَنَّ الِاقْتِدَاءَ مِنْ صَحْنِ الْخَانْقَاهْ الشَّيْخُونِيَّةِ بِالْإِمَامِ فِي الْمِحْرَابِ صَحِيحٌ وَإِنْ لَمْ تَتَّصِلْ الصُّفُوفُ؛ لِأَنَّ الصَّحْنَ فِنَاءُ الْمَسْجِدِ، وَكَذَا اقْتِدَاءُ مَنْ بِالْخَلَاوِي السُّفْلِيَّةِ صَحِيحٌ؛ لِأَنَّ أَبْوَابَهَا فِي فِنَاءِ الْمَسْجِدِ إلَخْ، وَيَأْتِي تَمَامُ عِبَارَتِهِ. وَفِي الْخَزَائِنِ: فِنَاءُ الْمَسْجِدِ هُوَ مَا اتَّصَلَ بِهِ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ طَرِيقٌ. اهـ. قُلْت: يَظْهَرُ مِنْ هَذَا أَنَّ مَدْرَسَةَ الْكَلَّاسَة وَالْكَامِلِيَّةِ مِنْ فِنَاءِ الْمَسْجِدِ الْأُمَوِيِّ فِي دِمَشْقَ؛ لِأَنَّ بَابَهُمَا فِي حَائِطِهِ وَكَذَا الْمَشَاهِدُ الثَّلَاثَةُ الَّتِي فِيهِ بِالْأَوْلَى، وَكَذَا سَاحَةُ بَابِ الْبَرِيدِ وَالْحَوَانِيتِ الَّتِي فِيهَا.... وَكَذَا لَوْ اصْطَفُّوا عَلَى طُولِ الطَّرِيقِ صَحَّ إذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ الْإِمَامِ وَالْقَوْمِ مِقْدَارُ مَا تَمُرُّ فِيهِ الْعَجَلَةُ، وَكَذَا بَيْنَ كُلِّ صَفٍّ وَصَفٍّ كَمَا فِي الْخَانِيَّةِ وَغَيْرِهَا. (١/ ٥٨٥ - ٥٨٦)
Тектеш тема مواضيع ذات صلة
-
23أحکام العمرةПравила умры
-
8مسائل الاحرامВопросы ихрама
-
2الطواف و السعیТаваф и Са‘и
-
1أحکام الحجПравила хаджа