Muslim Fatawa

Online Fatwa Services

Fatwa No :
399
| Date :
2026-01-11
العبادة / الحج والعمرة / أحکام العمرة

Ҳаж ёки умра адо этиш яхшироқми, ёки Фаластиндаги мусулмонларга ёрдам

Ҳозирги кунда, агар бир инсонга ҳаж ёки умра адо этиш фарз ёки вожиб бўлиб қолган бўлса, у ўз молидан ҳаж/умра адо этиши тўғрими ёки ўша маблағни Ғазо ва Фаластиндаги мусулмонларга моддий ёрдам сифатида бергани яхшироқми?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Маълумки, имконияти етарли бўлган мусулмон учун умрида бир марта ҳаж қилиш — фарз ҳисобланади. Агар фарз ҳажни адо этиш учун етарли шарт-шароитлар мавжуд бўлса, уни кечиктирмаслик керак. Шаръий сабабсиз фарз ҳажни кечиктириш макруҳ ҳисобланади. Фарз ҳаж адо этилгандан кейинги барча ҳажлар нафл ҳисобланади.
Нафл амалларда эса инсонга ихтиёр берилган: қайси нафл ибодатни танлаб адо этишни ўзи ҳал қилади. Аммо агар бирор жойда нафл ҳажга нисбатан садақа беришга ёки муҳтож инсонларга ёрдам кўрсатишга эҳтиёж кучли бўлса, у ҳолда реал вазият ва эҳтиёжни инобатга олиб, нафл ҳаждан кўра садақа ва ёрдам ишларини афзал кўриш керак бўлади.

Агар кимдир инсоннинг имконияти ҳам, қудрати ҳам етарли бўлиб, икки нафл амални ҳам (нафл ҳажни ҳам, ёрдамни ҳам) бажаришга шароити бўлса, у ҳолда иккаласини ҳам қилиш мумкин. Шунингдек, иккала амал ҳам нафл бўлгани учун, бирини қилиб, иккинчисини қилмагани сабабли инсонни танқид қилишга, айблашга ёки ёмон сўз айтишга йўл қўйилмайди. Иккаласи ҳам жуда муҳим ва савобли амаллардир.
Шунинг учун вақт ва ҳолатга қараб, қайси иш кўпроқ зарур бўлса, ўшани олдинга қўйиш лозим.

Демак, ҳозирги шароитда, Ғазо ва Фаластиндаги мусулмонлар очарчилик, қашшоқлик ва оғир аҳволда турган бир пайтда, уларга зарур нарсаларни етказишга ҳаракат қилиш ва қўлдан келганча моддий ёрдам кўрсатиш — нафл ҳаж ва умрага нисбатан савоби кўпроқ бўлган амал ҳисобланади.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی البحر الرائق شرح كنز الدقائق: وأمّا أبو حنيفة وأبو يوسف فقالا: الاحتياط في تعيين أوّل سني الإمكان؛ لأنّ الحجّ له وقت معيّن في السّنة، والموت في سنة غير نادر، فتأخيره بعد التمكّن في وقته تعريض له على الفوات، فلا يجوز".
(البحر الرائق، كتاب الحج، 2/333، ط: دار الكتاب الإسلامي)
و فی حاشية منحة الخالق عل البحر الرائق: (قوله: فقالوا: حجّ النّفل أفضل من الصّدقة) قال الرمليّ: قال المرحوم الشّيخ عبد الرحمن العِماديّ مفتي الشّام في "مناسكه": وإذا حّج حجّة الإسلام، فصدقة التّطوّع بعد ذلك أفضل من حجّ التّطوّع عند محمّد، والحجّ أفضل عند أبي يوسف، وكان أبو حنيفة -رحمه الله- يقول بقول محمّد، فلمّا حجّ ورأى ما فيه من أنواع المشقّات الموجبة لتضاعف الحسنات رجع إلى قول أبي يوسف اهـ..قلتُ: قد يُقال: إنّ صدقة التّطوّع في زماننا أفضل؛ لما يلزم الحاجّ غالباً من ارتكاب المحظورات ومشاهدته لفواحش المنكرات وشُحّ عامّة النّاس بالصدقات وتركهم الفقراء والأيتام في حسرات، ولا سِيَّما في أيام الغلاء وضيق الأوقات وبتعدّي النّفع تتضاعف الحسنات، ثُمّ رأيتُ في مُتفرِّقات "اللُّباب":الجزم بأنّ الصّدقة أفضل منه، وقال شارحه القاري: أي: على ما هو المختار كما في "التجنيس" و"مُنية المفتي" وغيرهما، ولعلّ تلك الصّدقة محمولة على إعطاء الفقير الموصوف بغاية الفاقة أو في حال المجاعة وإلّا فالحجّ مشتمل على النّفقة، بل وزاد إنّ الدّرهم الّذي ينفق في الحجّ بسبعمائة ... إلخ. قلتُ: قد يُقال: ما ورد محمول على الحجّ الفرض على أنّه لا مانع من كون الصّدقة للمحتاج أعظم أجراً من سبعمائة".
-(حاشية منحة الخالق على البحر الرائق، كتاب الحج، 2/334، ط: دار الكتاب الإسلامي)

واللہ تعالی اعلم بالصواب
دار الافتاء مسلم فتاوی

Fatwa No 399 Verify Now
| | |
0    19
Тектеш фатвалар الفتاوى ذات صلة
...
Тектеш тема مواضيع ذات صلة