Умра учурунда Каабага тийип, андан жыт (атыр) жугуп калса, дам берүүнү

Мен Мийкаттан ихрам байлап, умрага ниет кылгам. Андан кийин таваф кылып жатып, бул умранын тавафы экенин эстен чыгарып, кадимки (нафил) таваф деп ойлоп калдым. Ошол учурда жубайым тыюу салганына карабай, аны Каабанын жабуусуна (гилафына) колун тийгиздим, балким өптүрдүм да. Ошондо жубайым мага: “Бул жерде жыт (атыр) абдан көп экен”, — деди. Мындай абалда жубайым үчүн кандай өкүм болот? Ага дам важип болобу же садака берүү жетиштүү болобу?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Каабанын жабуусуна (гилафына) жыт (хушбу) сиңген болот, ошондуктан ихрам абалында аны кармоо жаиз эмес. Эгер кимдир бирөө ихрам абалында Каабанын жабуусуна тийип, анын айынан колуна же бетине жыт жугуп калса, жыт көп өлчөмдө жуккан болсо — дам важип болот. Ал эми жыт аз өлчөмдө жуккан болсо — дам важип болбойт, бирок садака-фитр (башкача айтканда, болжол менен 1,75–2 кг буудай же анын наркына тете акча) берүү важип болот.
Жыттын көп же аз экенин аныктоо тууралуу факихтердин ар кандай пикирлери бар:
Кээ бир факихтер көптүктүн чеги катары дененин чоң мүчөсүн эсептешкен, башкача айтканда, денедеги чоң мүчөгө толугу менен жыт жукса.
Айрымдары дене мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгүн көптүктүн чеги деп эсептешкен.
Дагы бирлери: эгер эл арасында “көп” деп эсептелсе — көп, болбосо — аз деп айткан.
Бул пикирлерди бириктирип айтканда жыйынтык мындай болот:
Эгер жыттын өлчөмү аз болуп, бирок толук бир мүчөгө жукса — дам важип болот.
Эгер жыт толук мүчөгө жукпаса, анда дам важип болбойт, садака важип болот. Демек, жыт аз болсо — толук мүчө эске алынат.
Ал эми жыт көп болсо — дене мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгү эске алынат. Бул учурда мүчөнүн төрттөн бир бөлүгүнө жыт жукса — дам важип, андан аз жукса — садака важип болот.
Ошондуктан, суралган маселеде жыт көп болсо, дене мүчөсүнүн төрттөн бир бөлүгүнө жыт жуккан-жукпаганына каралат: төрттөн бир бөлүгүнө жукса — дам важип, андан аз болсо — садака важип болот.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی الفتاوی الھندیہ: فإذا استعمل الطيب فإن كان كثيراً فاحشاً ففيه الدم، وإن كان قليلاً ففيه الصدقة ۔ كذا في المحيط. واختلف المشايخ في الحد الفاصل بين القليل والكثير، فبعض مشايخنا اعتبروا الكثرة بالعضو الكبير نحو الفخذ والساق، وبعضهم اعتبروا الكثرة بربع العضو الكبير، والشيخ الإمام أبو جعفر اعتبر القلة والكثرة في نفس الطيب إن كان الطيب في نفسه بحيث يستكثره الناس ككفين من ماء الورد، وكف من الغالية والمسك، بقدر ما استكثره الناس فھو كثير، وما لا فلا، والصحيح أن يوفق ويقال: إن كان الطيب قليلاً فالعبرة للعضو لا للطيب، حتى لو طيب به عضواً كاملاً يكون كثيراً يلزمه دم، وفيما دونه صدقة، وإن كان الطيب كثيراً فالعبرة للطيب لا للعضو حتى لو طيب به ربع عضو يلزمه دم، هكذا في محيط السرخسي والتبيين۔ هذا في البدن وأما الثوب والفراش إذا التزق به طيب اعتبرت فيه القلة والكثرة على كل حال، وكان الفارق هو العرف، وإلا فما يقع عند المبتلى، كذا في النهر الفائق."
(كتاب المناسك ،الباب الثامن في الجنايات ،1/ 240،ط:رشيدية)
و فی المحيط البرهاني:"وقال في المحرم: إذا مس الطيب أو استلم الحجر فأصاب يده خلوق، إن كان ما أصابه كثير فعليه الدم، فبعض مشايخنا اعتبروا الكثرة بالعضو الكبير نحو الفخذ والساق، فقالوا: إذا طيب الساق أو الفخذ بكماله يلزمه الدم، وبعضهم اعتبروا الكثرة بربع العضو الكثير فقالوا: إذا طيب رب الساق، والفخذ يلزمه الدم، وإن كان أقل من ذلك يلزمه الصدقة.
والفقيه أبو جعفر رحمه الله اعتبر القلة والكثرة في نفس الطيب، فقال: إن كان الطيب في نفسه بحيث يستكثره بكفيه الناس، لكفين من ماء الورد، والكف من المسك أو الغالية، فهو كثير وما لا فلا، قال الشيخ الإمام شيخ الإسلام المعروف بخواهر زاده رحمه الله: إن كان الطيب في نفسه قليلاً، إلا أنه طيب عضواً كاملاً، فإنه يكون كثيراً، أو تكون العبرة في هذه الحالة للعضو، وإن كان الطيب في نفسه كثيراً لا يعتبر العضو مكانه سلك فيه طريق الاحتياط، وإن مس طيباً إن لم يلزق بيده شيء منه، فلا شيء عليه، وإن لزق بيده منه إن كان كثيراً يلزمه الدم، وإن كان قليلاً لا يلزمه الدم، ويكفيه الصدقة'."(كتاب المناسك،الفصل الخامس: فيما يحرم على المحرم بسبب إحرامه وما لا يحرم،2/ 453،ط:دار الكتب العلمية)