Ихром ҳолатида ич кийим кийиш

1. Ихром ҳолатида ич кийимни икки ёки уч соатга кийиб олса, фақат садақа вожиб бўладими ёки дам (қурбонлик) ҳам керакми?
Шунингдек, ҳаж кунларида ўн икки соатдан кам вақтга ич кийим кийиб, кейин ечиб, яна кийса — дам вожиб бўладими?
Масалан, умрада тавоф пайтида ич кийим кийиб олиб, саъйда ечиб ташласа, нима вожиб бўлади?
Яна бир мисол: ҳажнинг беш кунида олти соат кийиб, кейин икки соат киймасдан, сўнг яна уч соат кийса — жами ўн икки соатга етмаса-да, лекин узилишлар билан бўлган бўлса, садақа вожиб бўладими ёки дамми?

2. Ҳарамда намоз ўқиётган одамнинг олдидан ўтиш мумкинми? Чунки Макка ва Мадинада кўпинча одам жуда зич бўлади.

3. Агар таваф қилаётган одам Хажарул-Асвадга етмасдан туриб тавафни бошлаб олса, унинг ҳукми қандай? Чунки Хажарул-Асвадни аниқ белгилаш баъзан қийин бўлади. Агар одам Хажарул-Асваднинг аниқ нуқтасидан олдинга ўтиб кетса, ўша айланма ҳисобланмай қолади. Шунинг учун айланма кам бўлиб қолмаслиги учун Хажарул-Асваддан бироз орқароқ жойдан бошлаш қандай ҳукмга эга?

4. Бадал ҳаж (бировнинг ўрнига ҳаж қилиш)ни таматтуъ турида адо этаётганда, умрага ва ҳажга ихром боғлаётганда қандай ният қилинади? Ният сўзлари қандай бўлиши керак?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

1. Маълум бўлсинки, эркак кишига ихром ҳолатида тикилган кийим кийиш ман этилган. Шунинг учун ихромда ич кийим, майка ва шу каби кийимларни кийишга рухсат йўқ. Аммо агар геморрой, грижа ёки шу каби касалликлар бўлса, унда лўнги (бел боғлашга ўхшаш) ишлатиш яхшироқ. Агар шунга қарамай ич кийим кийишга мажбур бўлиб қолса, кийса бўлади, лекин ҳукм қуйидагича бўлади:
Агар уни бир кеча ёки бир кун ёки ундан кўпроқ вақт кийиб юрса — бир дам (қурбонлик) бериш вожиб бўлади.
Агар ундан кам вақт кийса — садақа вожиб бўлади, садақанинг миқдори садақа-фитрга тенг бўлади.
Саволда келтирилган барча ҳолатларда дам эмас, балки садақа вожиб бўлади. Чунки уларнинг барчаси бир кун ёки бир кечадан кам вақтдир.

2. Кичик масжидларда намоз ўқиётган одамнинг олдидан ўтиш жоиз эмас. Катта масжидларда эса намоз ўқиётган одам турган жойидан икки саф масофасидан ўтишга рухсат бор. Шунингдек, Масжидул-Ҳарамда таваф қилаётганлар намоз ўқиётган одамнинг сажда қиладиган жойини қолдириб, унинг олдидан ўтиб кетишлари мумкин. Демак, Масжидул-Ҳарам ёки Масжидун-Набавий каби катта масжидларда намоз ўқиётган одамдан икки саф масофада ўтиш жоиз. Аммо қаттиқ зарурат бўлмаса, намоз ўқиётган одамнинг сажда жойидан очиқ-ойдин ўтиб кетишдан имкони борича сақланиш керак. Бундай ҳолатда намоз ўқиётган одам олдига чатир, кийим, таёқ ёки шу каби нарса қўйиб ёки бир одамни олдинга чиқариб, сутра қилиб олиш мувофиқ бўлади.

3. Тавафни Хажарул-Асваддан бошлаш зарур. Агар кимдир тавафни Хажарул-Асваддан бошламаган бўлса, Маккада турган пайтида тавафни қайта адо этиш вожиб бўлади. Шунинг учун айланма кам бўлиб қолмаслиги учун Хажарул-Асвадга етмасдан, бироз орқа томондан бошлаш жоиздир. Лекин Хажарул-Асвад рўпарасига келиб истилом қилиш — суннатдир.

4. Бадал ҳажда (бировнинг ўрнига ҳаж қилишда) ихром боғлаётганда ҳажга ният қуйидагича қилинади:
«Мен фалончи одам номидан Ҳаж-и таматтуъ қилишга ният қиламан ва унинг номидан ихром боғлайман».

Агар ўша одамнинг исмини унутиб қолса, қуйидагича айтади:
«Мени кимнинг номидан бадал ҳаж қилишга юборишган бўлса, ўша одам номидан Ҳаж-и таматтуъ қилишга ният қиламан ва унинг номидан ихром боғлайман».

Шунингдек, умра учун ихром боғлаётганда:
«Мен фалончи одам номидан умра қилишга ният қиламан ва унинг номидан ихром боғлайман», — деб ният қилади.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی بدائع الصنائع:"فالمحرم لايلبس المخيط جملة".(كتاب الحج ،فصل محظورات الإحرام،ج:2،ص:183،ط:رشيدية)
و فی الفتاوی الحندیہ:"ولو اضطر المحرم إلى لبس ثوب فلبس ثوبين فإن لبسهما على موضع الضرورة فعليه كفارة واحدة وهي كفارة الضرورة .....ولو لبس ثوبا للضرورة ثم زالت الضرورة فداوم على ذلك يوما أو يومين فما دام في شك من زوال الضرورة لا يجب عليه إلا كفارة الضرورة، وإن تيقن بزوال الضرورة فعليه كفارتان كفارة ضرورة وكفارة اختيار هكذا في البدائع".(كتاب المناسك ،الباب الثامن في الجنايات وفيه خمسة فصول،الفصل الثاني في اللبس،ج:1،ص:242،ط:ماجدية)
و فی الشامیۃ:"ذكر في حاشية المدني لا يمنع المار داخل الكعبة وخلف المقام وحاشية المطاف، لما روى أحمد وأبو داود عن «المطلب بن أبي وداعة أنه رأى النبي - صلى الله عليه وسلم - يصلي مما يلي باب بني سهم والناس يمرون بين يديه وليس بينهما سترة» وهو محمول على الطائفين فيما يظهر لأن الطواف صلاة، فصار كمن بين يديه صفوف من المصلين انتهى.(كتاب الصلاة ،باب الاستخلاف،فروع مشى المصلي مستقبل القبلة هل تفسد صلاته،ج:1،ص:635)
کما فی رد المحتار: (أو) مروره (بين يديه) إلى حائط القبلة (في) بيت و (مسجد) صغير، فإنه كبقعة واحدة (مطلقاً) ..."الخ
قال ابن عابدين رحمه الله: " (قوله: في بيت) ظاهره ولو كبيراً. وفي القهستاني: وينبغي أن يدخل فيه أي في حكم المسجد الصغير الدار والبيت. (قوله: ومسجد صغير) هو أقل من ستين ذراعاً، وقيل: من أربعين، وهو المختار، كما أشار إليه في الجواهر، قهستاني". (كتاب الصلاة ،باب الاستخلاف،فروع مشى المصلي مستقبل القبلة هل تفسد صلاته،ج:1،ص:634)
و فیھہ : أیضا:"(وأخذ) الطائف (عن يمينه مما يلي الباب) فتصير الكعبة عن يساره لأن الطائف كالمؤتم بها والواحد يقف عن يمين الإمام، ولو عكس أعاد مادام بمكة فلو رجع فعليه دم وكذا لو ابتدأ من غير الحجر كما مر قالوا ويمر بجميع بدنه على جميع الحجر (جاعلا) قبل شروعه.
وفي الرد:(قوله وكذا لو ابتدأ من غير الحجر) أي يعيده وإلا فعليه دم وهذا على القول بوجوبه كما أشار إليه بقوله كما مر أي في الواجبات (قوله قالوا إلخ) قال في البحر: ولما كان الابتداء من الحجر واجبا كان الابتداء في الطواف من الجهة التي فيها الركن اليماني قريبا من الحجر الأسود متعينا، ليكون مارا بجميع بدنه على جميع الحجر الأسود، وكثير من العوام شاهدناهم يبتدئون الطواف وبعض الحجر خارج عن طوافهم فاحذره اهـ".(كتاب الحج، فصل في الإحرام وصفة المفرد،ج:2،ص:494،ط:سعيد)
وفيه أيضا:
"(و) بشرط (نية الحج عنه) أي عن الآمر فيقول: أحرمت عن فلان ولبيت عن فلان، ــ ولو نسي اسمه فنوى عن الآمر صح، وتكفي نية القلب."
(كتاب الحج،باب الحج عن الغير، ج:2،ص:598،ط:سعيد)