Чет өлкөлөрдө хижабга тыюу салынган учурда хижаб кийүүнүн өкүмү

Биздин өлкөдө өкмөт тарабынан хижабга, айрыкча жүздү жабууга расмий тыюу салынган. Бул үчүн мамлекет айып пул да салат. Биздин медреседе эки миңдей кыз-келин окуйт. Бир жумадай мурда эле автобекетте медресебиздин айрым студенткалары жүздөрүн жапканы үчүн өкмөт аларга айып пул салды. Андан кийин өкмөт өкүлдөрү медресебизге келип: «Эгер мындан ары студенткалар жүздөрүн жапчу болсо, медресени жаап салабыз жана кошумча айып пул салабыз» — деп коркутушту.Эми бизге ушул маселеде так багыт керек:Биз, мугалимдер, студенткаларга жүздөрүн ачып жүрүүгө өзүбүз буйрук бере алабызбы же жокпу?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Исламда аял үчүн хижаб жана парда – бул ачык шаръий милдет. Анын максаты – аялдын абийирин, уят-намысын, кадыр-баркын жана коопсуздугун коргоо. Айрыкча жүздү жабуу (никаб) фитна күчөгөн замандарда ханафи аалымдарынын көз карашында важибге жакын даражага ээ. Бул тууралуу Алаама Шами «Радд ал-Мухтар» (2/527) китебинде ачык айткан.
Бирок эгер бир өлкөдө өкмөткө байланыштуу кырдаал ушунчалык оор болуп, жүздү жабууга расмий тыюу салынып, ага каршы чыккан студенттерге же мекемеге айып пул, укуктук чара, медресени жаап салуу сыяктуу реалдуу коркунучтар жаралса, анда мындай өзгөчө абалда шариаттын:«Ал-дарураат тубихул-махзуурат» — “Мажбурият тыюу салынган нерселерге да уруксат берет”деген принципинин негизинде убактылуу жеңилдик пайда болот.Ошондуктан эгер суроо берилген өлкөдө өкмөттүн кысымы чындыгында эле катуу болуп, студенткаларага айып салуу жана медресени жабуу коркунучу бар болсо, анда медресе администрациясы төмөнкү зарыл шарттарды сактоо менен студенткаларга медресеге келип-кетүү учурда убактылуу жүздөрүн ачып жүрүүгө уруксат бере алат:1. Ишеним маселесиСтуденткалар жана мугалимдер никабды нарктуу көрбөй же жаиз деп эсептеп эмес, тек гана мажбурлуктан убактылуу таштап жатканына ишениш керек.2. Толук уят-намыс кийими Кийим толугу менен жабык, кенен, көзгө урунбаган жана жытсыз болушу зарыл. Парданын негизги максаты — уят-намысты сактоо. 3. Чечим жок учурда сактык чаралары Эгер жүздү толук жабууга мүмкүн болбой жатса, анда парданын өкүмүнө мүмкүн болушунча жакындаштыруу үчүн төмөнкү чаралар колдонулат: Даст маска же бет кап тагынуу — беттин ылдыйкы бөлүгүн жабуу үчүн. Топи же P-cap кийүү — маңдай жана чач көрүнбөшү үчүн. Кара айнек (чоң көз айнек) — көз жана беттин үстү жакты жашыруу үчүн. Каллырлуу пальто же жакет кийүү — дене түзүлүшүн жашыруу үчүн. Кол кап жана носкы — кол-буттун авратын жабуу үчүн. Кулак жаба турган Ear-cover же Headphone — кулак жана мойун көрүнбөшү үчүн. Жоолук же шаль — баш, мойун жана көкүрөк толук жабылышы үчүн. 4. Администрациянын милдети Медресе жетекчилиги студенткаларды ушул сактык чараларын аткарууга үндөп, “жүз ачык” жүрүү толук бейхижабдуулукка айланып кетпеши үчүн катуу көзөмөлдөшү керек. Ошондой эле администрация мыйзамдуу жол менен өкмөттөн жөткөм же жеңилдик сурап туруу милдетин улантуу зарыл, мындан соң никабды кайра эркин кийүүгө мүмкүнчүлүк түзүлүшү үчүн. Жыйынтык Бул маселенин шаръий өкүмүнө ылайык: Убактылуу оор шартта, бардык сактык чараларын жана уят-ыйман талаптарын бекем кармап, кыска мөөнөткө жүздү ачып жүрүүгө шариатта орун бар. Бирок бул түмөн эмес, тек гана мажбурлуктан берилген жеңилдик. Кырдаал оңолору менен — никабды кайра тагуу дароо парздык деңгээлде талап кылынат.

مأخَذُ الفَتوی

كماقال الله تعالي في التنزيل ﵟيَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ قُل لِّأَزوَٰجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَآءِ ٱلمُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلَٰبِيبِهِنَّ،ذَٰلِكَ أَدنَىٰٓ أَن يُعرَفنَ فَلَا يُؤذَينَ،وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا [الأحزاب: 59] ۔
وفي تفسير ابن كثير:ت:السلامة»:وقال محمد بن سيرين: ‌سألت ‌عبيدة ‌السلماني ‌عن ‌قول ‌الله ‌تعالى: {يدنين عليهن من جلابيبهن} ، فغطى وجهه ورأسه وأبرز عينه اليسرى.وقال عكرمة: تغطي ثغرة نحرها بجلبابها تدنيه عليها۔
وقال ابن أبي حاتم: أخبرنا أبو عبد الله فيما كتب إلي، حدثنا عبد الرزاق، أخبرنا معمر، عن ابن خثيم، عن صفية بنت شيبة، عن أم سلمة قالت: لما نزلت هذه الآية: {يدنين عليهن من جلابيبهن}‌خرج ‌نساء ‌الأنصار ‌كأن ‌على ‌رؤوسهن ‌الغربان من السكينة، وعليهن أكسية سود يلبسنها اھ(6/ 482)۔
وفي تفسير الألوسي روح المعاني - ط العلمية» : ‌واختلف ‌في ‌كيفية ‌هذا ‌التستر ‌فأخرج ‌ابن ‌جرير ‌وابن ‌المنذر ‌وغيرهما عن محمد بن سيرين قال: سألت عبيدة السلماني عن هذه الآية يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ فرفع ملحفة كانت عليه فتقنع بها وغطى رأسه كله حتى بلغ الحاجبين وغطى وجهه وأخرج عينه اليسرى من شق وجهه الأيسر، وقال السدي: تغطي إحدى عينيها وجبهتها والشق الآخر إلا العين، وقال ابن عباس وقتادة: تلوي الجلباب فوق الجبين وتشده ثم تعطفه على الأنف وإن ظهرت عيناها لكن تستر الصدر ومعظم الوجه، وفي رواية أخرى عن الحبر رواها ابن جرير، وابن أبي حاتم وابن
مردويه تغطي وجهها من فوق رأسها بالجلباب وتبدي عينا واحدة۔
وأخرج عبد الرزاق وجماعة عن أم سلمة قالت: لما نزلت هذه الآية يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ خرج نساء الأنصار كان على رؤوسهن الغربان من السكينة وعليهن أكسية سود يلبسنها۔
وأخرج ابن مردويه عن عائشة قالت: رحم الله تعالى نساء الأنصار لما نزلت يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ الآية شققن مروطهن فاعتجرن بها فصلين خلف رسول الله صلى الله عليه وسلم كأنما على رؤوسهن الغربان۔
ومن للتبعيض ويحتمل ذلك على ما في الكشاف وجهين، أحدهما أن يكون المراد بالبعض واحدا من الجلابيب وإدناء ذلك عليهن أن يلبسنه على البدن كله، وثانيهما أن يكون المراد بالبعض جزءا منه وإدناء ذلك عليهن أن يتقنعن فيسترن الرأس والوجه بجزء من الجلباب مع إرخاء الباقي على بقية البدن، والنساء مختصات بحكم العرف بالحرائر وسبب النزول يقتضيه وما بعد ظاهر فيه فإماء المؤمنين غير داخلات في حكم الآية.» (11/ 264)۔
وفي فتح القدير للكمال بن الهمام - ط الحلبي: ‌واعلم ‌أنه ‌لا ‌ملازمة ‌بين ‌كونه ‌ليس ‌عورة وجواز النظر إليه، فحل النظر منوط بعدم خشية الشهرة مع انتفاء العورة ولذا حرم النظر إلى وجهها ووجه الأمرد إذا شك في الشهوة ولا عورة۔
وفي كون المسترسل من شعرها عورة روايتان. وفي المحيط الأصح أنه عورة وإلا جاز النظر إلى صدغ الأجنبية وطرف ناصيتها وهو يؤدي إلى الفتنة وأنت علمت أنه لا تلازم بينهما كما أريتك في المثال. (1/ 259)۔
وفي الدر المختار : (والمرأة) فيما مر (كالرجل) لعموم الخطاب ما لم يقم دليل الخصوص (لكنها تكشف وجهها لا رأسها؛ ولو سدلت شيئا عليه وجافته عنه جاز) بل يندب(قوله وجافته) أي باعدته عنه. قال في الفتح: وقد جعلوا لذلك أعوادا كالقبة توضع على الوجه ويسدل من فوقها الثوب اھ۔
وفی الشامیة تحت (قوله جاز) أي من حيث الإحرام، بمعنى أنه لم يكن محظورا لأنه ليس بستر وقوله بل يندب: أي خوفا من رؤية الأجانب.وعبر في الفتح بالاستحباب، لكن صرح في النهاية بالوجوب ۔
وفي المحيط: ودلت المسألة على أن المرأة منهية عن إظهار وجهها للأجانب بلا ضرورة لأنها منهية عن تغطيته لحق النسك لولا ذلك، وإلا لم يكن لهذا الإرخاء فائدة اهـ ونحوه في الخانية.
وفق في البحر بما حاصله أن محمل الاستحباب عند عدم الأجانب. وأما عند وجودهم فالإرخاء واجب عليها عند الإمكان، وعند عدمه يجب على الأجانب غض البصر، ثم استدرك على ذلك بأن النووي نقل أن العلماء قالوا لا يجب على المرأة ستر وجهها في طريقها، بل يجب على الرجال الغض. قال: وظاهره نقل الإجماع. واعترضه في النهربأن المراد علماء مذهبه. قلت: يؤيده ما سمعته من تصريح علمائنا بالوجوب والنهي. [تنبيه]علمت مما تقرر عدم صحة ما في شرح الهداية لابن الكمال من أن المرأة غير منهية عن ستر الوجه مطلقا إلا بشيء فصل على قدر الوجه كالنقاب والبرقع كما قدمناه أول الباب(2/ 527)۔