Задаток катары берилген акчанын өкүмү

Мен жер тилкемди (участогумду) сатууда кардардан задаток (алдын ала төлөм) алдым. Шарт жана келишим мындай болчу: эгер сатып алуучу бул келишимден баш тартса, берилген задаток кайтарылбайт. Бул шарт кардар да, макул болгон. Кийинчерээк кардар (сатып алуучу) участканы өз атына өткөрө албай, задатокту кайтарып берүүнү талап кылды. Мен берүүдөн баш тарттым. Муну кайтарбай коюу шариятка туура келеби?
Андан кийин мен бул участканы башка бир адамга да сатып, андан да задаток алдым. Ал адам 7–10 күндүн ичинде толук төлөйм деген, бирок төрт айдан ашык убакыт өтүп, акчаны төлөй алган жок. Биз келишимди бузганыбызды билдирген билдирүү жөнөттүк. Менин адвокатым задатокту кайтарба деп кеңеш берди. Бул учурда да кайтарбай коюум туура болобу?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Задаток (алдын ала төлөм) — сатып алынуучу мүлктүн (товардын) баасынын бир бөлүгү болуп эсептелет. Сатып алуу–сатуу маалында аны алууга жана берүүгө уруксат. Бирок кандайдыр бир себеп менен келишим толук аткарылбай калса, бул сумманы кайтарып берүү милдеттүү. Аны кармап калуу жана кайтарбай коюу туура эмес, атүгүл экинчи тарап кайтарып берүүнү талап кылбаса да.
Ошондуктан суроо берген адам же биринчи сатып алуучудан калган сумманы талап кылышы керек, же болбосо анын задатогун кайтарып бериши зарыл.
Экинчи келишимде да задатокту кайтарып берүү шарият боюнча милдет. Болбосо, Аллахтын алдында катуу азапка кабылуу коркунучу бар.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی مشکاۃ المصابیح: عن عمرو بن شعیب عن أبيه عن جده قال: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن بيع العربان. رواه مالك وأبوداؤد وابن ماجه".
وفي الهامش:(قوله: "بيع العربان" وهو أن يشتري السلعة ويعطي البائع درهماً أو أقلّ أو أكثر على أنه إن تمّ البيع حسب من الثمن وإلا لكان للبائع ولم يرجعه المشتري، وهو بيع باطل؛ لمافيه من الشرط والغرر.ب ( کتاب البیوع، باب المنهي عنها من البيوع، الفصل الثاني، صفحہ: 248 ط: قدیمي) -
و فی حجة الله البالغة: ونهى عن بيع العربان أن يقدم إليه شيء من الثمن، فإن اشترى حسب من الثمن، وإلا فهو له مجانا وفيه معنى الميسر."(البيوع المنهي عنها، ج: 2، صفحہ: 167، ط: دار الجيل، بيروت - لبنان) -