Ўғирланган пулни эгаларига қайтариш вожиб

Мен бир муассасада ишлаб юрган эдим. Тўрт йил аввал у ердан ишдан чиқиб кетганман. У жойда пулга оид ишлар бор эди. Мен бир неча марта яширинча пул олиб қўйганман, буни муассаса эгалари билмаган. Ҳозир у сумманинг аниқ миқдорини эслай олмайман. Агар бу ишни эгаларига очиқ айтсам, жанжал чиқиб кетиши мумкин. Бундай ҳолатда мен нима қилишим керак?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Агар Аллоҳ таоло бир инсонга ўтган гуноҳларига чин дилдан тавба қилиш имконини берса, бу — катта бахт. Шунинг учун, энг аввало савол берган киши Аллоҳ таолога ихлос билан тавба қилиши керак.
Шундан сўнг, ноадолат йўл билан олинган мол — масалан, ўғирланган пул — албатта эгаларига қайтарилиши шарт.
Агар у одамлар тирик бўлса, қуйидагича йўл тутилади:
— Агар олинган пулнинг аниқ миқдори ёдда бўлмаса, эҳтиёт чораси сифатида ҳисоблаб, ундан бироз кўпроқ миқдорда қайтариб бериш керак.
— Агар пулни қайтариш пайтида ўғирликни очиқ айтишдан уялиб ёки жанжал чиқишидан қўрқилса, унда бошқа бир сабаб билан бериш ҳам мумкин. Масалан, ҳадя (совға) сифатида бериш ёки улардан бирор нарсани қимматроқ нархда сотиб олиб, кейин ўша нархни кечиб, «хадя қилдим» деб қўйиш мумкин.

Бу ишларнинг барчасида ният — қарз бўлган ҳақни тўлиқ адо этиш бўлиши керак. Беришнинг номи ҳадя ёки бошқача бўлиши мумкин — бунда шаръан ҳеч қандай зарар йўқ. Асосий мақсад — ҳақни ўз эгасига етказишдир.

Шунингдек, пул эгалари тирик экан, уларнинг пулини улар номидан садақа қилиб юбориш жоиз эмас. Бу маблағ албатта қандайдир йўл билан ўзларига етиб бориши шарт. Энг яхши ва афзал йўл — юқорида айтилган тарзда амал қилишдир.

Аммо, агар инсоннинг молиявий имконияти етарли бўлмай, барча мажбуриятларни дарҳол бажара олмаса, унда муносиб вақтни кутган ҳолда, очиқ айтмасдан, умумий тарзда (ўғирлик эканини ошкор қилмасдан) ҳақни еган инсондан кечирим сўраш ҳам мумкин. Масалан, қувончли кунларда шундай дейиши мумкин:
«Ҳаётимда сизларнинг ҳақингизга оид қандайдир ортиқча ёки камчилик қилиб қўйган бўлсам, чин дилдан кечирим сўрайман».

Агар ҳаққи еган киши чин дилдан кечирса, Аллоҳ таолонинг ҳузурида ҳам кечирилиш бўлишига умид бор.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی رد المحتار: والحاصل: أنه إن علم أرباب الأموال وجب رده عليهم، وإلا فإن علم عين الحرام لايحل له ويتصدق به بنية صاحبه". (5/99، مَطْلَبٌ فِيمَنْ وَرِثَ مَالًا حَرَامًا، ط: سعید)-
وفیه أیضاً:
"والأصل أن المستحق بجهة إذا وصل إلى المستحق بجهة أخرى اعتبر واصلاً بجهة مستحقة إن وصل إليه من المستحق عليه وإلا فلا.
(قوله: إن المستحق بجهة) كالرد للفساد هنا، فإنه مستحق للبائع على المشتري، ومثله رد المغصوب على المغصوب منه. (قوله:بجھة أخرى) كالهبة ونحوها.
(قوله:وإلا فلا) أي وإن لم يصل من جهة المستحق عليه، بل وصل من جهة غيره فلايعتبر". (5/92سعید)