Уурдалган акчаны анын ээлерине кайтарып берүү милдеттүү (важип).

Мен бир мекемеде иштеп жүргөм. Төрт жыл мурда ал жерден чыгып кеткем. Ал жерде акчага байланыштуу иштер бар эле. Мен бир нече жолу жашыруун түрдө акча алып койгом, муну мекеменин ээлери билген эмес. Азыр ал сумманын так көлөмү эсимде жок. Эгер бул нерсени ээлерине ачык айтсам, чатак чыгып кетиши мүмкүн. Мындай абалда мен эмне кылышым керек?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Эгер Аллах Таала бир адамга мурунку күнөөлөрүнө чын жүрөктөн тообо кылууга мүмкүнчүлүк берсе, бул — чоң бакыт. Ошондуктан, эң оболу суроону берген адам чын ыкластан Аллахка тообо кылышы керек.
Андан соң, адилетсиз жол менен алынган мал — мисалы, уурдалган акча — ээлерине кайтарылышы шарт.
Эгер ал адамдар тирүү болсо, анда:
Эгер алынган акчанын так көлөмү эсте жок болсо, этияттуу эсептеп, андан бир аз көбүрөөк сумма кайтарып берүү керек.
Эгер акчаны кайтарып берип жатып, уурдоо жөнүндө ачык айтуудан уялып же чатак чыгышынан корксо, анда башка бир себеп менен берүү да мүмкүн. Мисалы: белек (сыйлык) катары берүү, же аларга бир нерсени баасына сатып, кийин ал бааны кечирип, «белек кылдым» деп коюу.
Бул иштердин баарында ниет — карыз болгон акыны толук аткаруу болушу керек. Берүүнүн аталышы белек же башкача болушу мүмкүн — мунун шариятта зыяны жок. Негизги максат — акыны өз ээсине жеткирүү. Ошондой эле, акча ээлери тирүү турганда, алардын акчасын алардын атынан садака кылып жиберүүгө болбойт. Ал каражат сөзсүз түрдө кандайдыр бир жол менен өздөрүнө жетиши керек. Эң жакшы, артыкчылыктуу жол — жогоруда айтылгандай кылуу. Бирок, эгер адамдын каржылык мүмкүнчүлүгү жетишпей, бардык милдеттерди дароо аткара албаса, анда ылайыктуу учурду күтүп, так айтпай, жалпы түрдө (уурдоо экенин ачык билдирбестен) акыны жеген адамдан кечирим суроо да болот. Мисалы, кубанычтуу учурларда мындай деп айтууга болот: «Өмүрүмдө сиздин укугуңузга байланыштуу кандайдыр бир ашыкча же кемчилик кетирген болсом, чын жүрөктөн кечирим сурайм». Эгер акыны жеген адамды чын дилинен кечирсе, Аллах Тааланын алдында да кечирим болушуна үмүт бар.

مأخَذُ الفَتوی

کما فی رد المحتار: والحاصل: أنه إن علم أرباب الأموال وجب رده عليهم، وإلا فإن علم عين الحرام لايحل له ويتصدق به بنية صاحبه". (5/99، مَطْلَبٌ فِيمَنْ وَرِثَ مَالًا حَرَامًا، ط: سعید)-
وفیه أیضاً:
"والأصل أن المستحق بجهة إذا وصل إلى المستحق بجهة أخرى اعتبر واصلاً بجهة مستحقة إن وصل إليه من المستحق عليه وإلا فلا.
(قوله: إن المستحق بجهة) كالرد للفساد هنا، فإنه مستحق للبائع على المشتري، ومثله رد المغصوب على المغصوب منه. (قوله:بجھة أخرى) كالهبة ونحوها.
(قوله:وإلا فلا) أي وإن لم يصل من جهة المستحق عليه، بل وصل من جهة غيره فلايعتبر". (5/92سعید)