Үйгө кирүүнүн шарияттагы адеби жана тартиби

Эгер бир үйдө ата-эне, ага-инилер, эже-карындаштар жана өзүбүз чогуу жашап, баары үйдө болсо, үйгө кирүүнүн тартиби кандай? Эгер өз үйүбүздө баары уктап жатса, анда үйгө кантип кириш керек?

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Белгилүү болгондой, шариятта жубайынан (аялынан) башка бардык махрам жана намахрам адамдардын жеке бөлмөлөрүнө же эс алуучу жайларына кирүүдөн мурда уруксат алуу зарыл жана важиб болуп саналат.
Бир сахаба Пайгамбардан ﷺ сураган: «Үйгө кирерден мурун апамдан да уруксат сурашым керекпи?» Пайгамбар ﷺ: «Ооба, уруксат сура», деп жооп берген. Сахаба:
«Мен апам менен бирге жашайм го, анда да уруксат сураймынбы?» дегенде, Пайгамбар ﷺ:«Ооба, уруксат сура», деген. Андан соң сахаба:— «Мен анын кызматчысымын, анда да уруксат сураймынбы?» — деп сураганда, Пайгамбар ﷺ: «Сен апаңды жылаңач абалда көрүүнү каалайсыңбы?» — деп сураган. Сахаба: «Жок», деп жооп бергенде, Пайгамбар ﷺ: «Андай болсо, уруксат сура», — деген.
Ошондуктан үйүңүздө ата-энеңиздин, ага-иниңиздин жана эже-карындаштарыңыздын өзүнчө бөлмөлөрү болсо, күндүз да, түнкүсүн да алардын бөлмөсүнө кирерден мурун уруксат алып кирүү сизге милдеттүү. Бул уруксат ачык сөз менен, ишарат аркылуу же үн берүү аркылуу болушу мүмкүн.
Ал эми үйдүн жалпы колдонулуучу бөлүгү (мисалы, коридор, конок бөлмө сыяктуу), эгер ал эч кимдин жеке эс алуучу жайы болбосо, ага кирүү үчүн ар дайым өзүнчө уруксат талап кылынбайт. Бирок үйдүн сыртыннан ичине кирип жатканда келгендигиңизди билдирүү жакшы адеп болуп саналат. Мисалы, эшик каккылоо, коңгуроо басуу, үн чыгарып салам берүү же жөтөлүп белги берүү сыяктуу.
Ошондой эле адамдар эс алып жаткан убактарда (муну адаттан же жагдайдан билсе болот) үйгө киргенде же үйдөн чыкканда эшикти акырын ачуу керек. Себеби үн чыгарып, эс алып жаткан адамдын тынчын албоо зарыл.
Айша бинт Абу Бакр (р.а.) риваят кылгандай, Пайгамбар ﷺ түнкүсүн тахажжуд намазына туруу үчүн ойгонгондо төшөктөн акырын туруп, эшикти да акырын аччу.
Ошондуктан, эгер үйдөгүлөрдүн баары уктап жаткан болсо жана сырттан келген адамдын ачкычы бар болсо, анда үйгө кирүүдө коңгуроо басуудан же эшик каккылоодон мүмкүн болушунча алыс болгону жакшы. Бирок зарылчылык болсо, коңгуроо басууга же эшик каккылоого эч кандай тыюу жок.
Мындан тышкары, үйгө киргенден кийин да баары уктап жаткан болсо, саламды катуу үн менен эмес, акырын үн менен айтуу керек.
Эгер ар кимдин өзүнчө бөлмөсү болуп, баары уктап жаткан болсо, анда өтө зарыл болмоюнча эч кимдин бөлмөсүнө кирбөө керек. Ал эми бөлмө жалпы колдонулуучу болсо, көздү төмөн салып, башкалардын эс алуусун эске алуу менен кирүүгө болот.

مأخَذُ الفَتوی

و فی مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح: عن عطاء، «أن رجلًا سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال: أستأذن على أمي؟ فقال: " نعم " فقال الرجل: إني معها في البيت. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "استأذن عليها" فقال الرجل: إني خادمها، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (استأذن عليها، أتحب أن تراها عريانة؟ " قال: لا. قال: " فاستأذن عليها» ". رواه مالك مرسلًا.
«(أن رجلًا سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال: أستأذن) أي: أطلب الإذن عند إرادتي الدخول» ... فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: استأذن عليه) أي: ولو بنحو تنحنح وضرب رجل ورفع صوت".
(کتاب الآداب باب الاستیذان ج نمبر ۷ ص نمبر ۲۹۶۲،دار الفکر)-