«Ата-энеге баш ийбеген баланы мурастан ажыратуу боюнча өкүм»

Менин үч уулум бар: Мухаммад Идрис, Мухаммад Имран жана Мухаммад Амир. Мухаммад Амир баңги заттарга берилип жүрүп каза болуп калды. Улуу уулум Мухаммад Идрис болсо кара дуба (сиқһир) менен алектенет. Мен мурда улуу уулума мурастан үлүш берип койгом. Төрт кызым бар, бирок аларга үлүш берген эмесмин. Өзүмдүн бир үйүм бар эле, аны да улуу уулумдун атына өткөрүп бергенмин. Ал үйдү сатып жиберип, анын акчасын өзү жеп койгон. Анын балдары атасына акча берет, бирок ал мага бир тыйын да бербейт, эч кандай каржылык жардам көрсөтпөйт. Мен болсо карыз сурап, кээде кайыр тилеп күн көрүп жатам. Кээде анын үйүндө түнөп калам, ал мага өлтүрөм деп коркутат. Жүрүм-туруму бузук аялды ээрчитип жүрөт. Эми мен мындай уулга кантип дагы үлүш берем? Себеби менин өзүмдүн тамак-ашка да акчам жок.Мен сотко бере ала турган фатва берсеңиздер:Улуу уулум сатып жиберген үйдүн баасы 18 лак рупий болгон — ошол акчаны кайра алууга жардам бере турган шариат өкүмү керек. Ал мага: «Ата деген эмне, мага аны далилдеп көрсөтчү» — деп сый-урматсыз сөздөрдү айтат.

الجوابُ حامِدا ًو مُصلیِّا ً

Бирок суроо ээсинин улуу уулу — Мухаммад Идрис — атасына өз үйүндө жашоого уруксат бербегени, аны өлтүрөм деп коркутканы, жана экинчи уулу Мухаммад Имран атасынын абалы начар экенин билип туруп, аны үлүш берүүгө мажбурлап, кыйнап жатканы — абдан өкүнүчтүү жана катуу айыпталуучу иш. Бул эки уулдун милдети — өз жолдорунан дароо кайтып, атасынан колун көтөрүп кечирим суроо, ушул убакка чейинки күнөөлөрү үчүн Аллахтан ак ниет менен тообо кылуу, жана мындан ары мындай жаман аракеттерди толук токтотуу. Алар үчүн эң туура жол — атасына таяныч болуп, анын кызматын кылууну өздөрү үчүн бакыт жана жакшылыкка себеп деп билүү.

مأخَذُ الفَتوی

کماقال تعالی : و قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاہ و بالوایدین إحساناً إما یبلغن عندک الکبر أحدھما أو کلاھما فلا تقل لھما أف و لا تنھرھما و قل لھما قولاً کریماً ألآیۃ 23 ، سورۃ بنی إسرئیل )۔
و فی أحکام القرآن للجصاص :و قضی ربک ألا تعبدو إلا إیاہ الخ و قضی ربک أمر ربک و أمر بالوالدین إحسانًا و المعنی واحد لأن الوصیۃ أمر و قد أوصی اللہ تعالی ببر الوالد و الإحسان لھما فی غیر موضع من کتابہ ( إلی قولہ ) فأمر بمصاحبۃ الوالدین المشرکن بالمعروف مع النھی عن طاعتھما فی الشرک لأنہ لا طاعۃ لمخلوق فی معصیۃ الخالق(الی قولہ) (و لا تنھرھما ) معناہ لا تزجرھما علی وجہ الإستخفاف بھما و الاغلاظ لھما الخ (ج: 3 ، ص: 196 ، ط: سہیل اکیڈمی)۔
و فی صحیح البخاری: عن عبدالرحمان بن أبی بکرۃ عن أبیہ قال قال رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم ألآ أنبئکم باکبر الکبائر قلنا بلی یا رسول اللہ فقال ألإشراک باللہ و عقوق الوالدین الخ ( باب عقوق الوالدین ج : 4 ،ص :2666 ،ط: بشری )۔
و فی شرح المجلۃ: تنعقد الھبۃ بالإیجاب و القبول و تتم باالقبض الخ ( ج: 4، ص: 344، ط: ادارۃ القران و العلوم الإسلامیۃ )۔
وفی الدر: (يعبر به عن الكل كوهبت لك فرجها وجعلته لك) لأن اللام للتمليك بخلاف جعلته باسمك فإنه ليس بهبة وكذا هي لك حلال إلا أن يكون قبله كلام يفيد الهبة الخ۔کتاب الھبۃ، ج: 5، ص: 688، ط: سعید)۔